Brezilya, ABD-Venezuela gerginliği karşısında önlem alıyor

ABD ile Venezuela arasındaki askeri çatışmaya yaklaşan kriz, Venezuela'nın komşusu Brezilya'yı da alarma geçirdi.

Brezilya Savunma Bakanı José Múcio, ülkenin kuzey sınırının ABD ile Venezuela arasındaki artan gerilimden etkilenebileceği konusunda endişelerini dile getirdi. Bakan, sınır güvenliğinin güçlendirildiğini ve Brezilya’nın herhangi bir çatışmaya taraf olmayacağını vurguladı.

Múcio, Cumhurbaşkanı Luiz Inácio Lula da Silva ile gerçekleştirilen üst düzey askerî toplantının ardından yaptığı açıklamada, Brezilya’nın Venezuela sınırında aktif bir askerî varlık bulundurduğunu belirtti.

Bakan, operasyonların yalnızca savunma amaçlı olduğunu ve bölgenin iki güç arasında “siper” haline gelmesini önlemeyi hedeflediğini söyledi. Múcio, açıklamalarında, “Bu, komşular arasında bir tartışma gibi. Kimsenin duvarıma dokunmasını ya da ön bahçemdeki lambaları değiştirmesini istemem” ifadelerini kullandı.

ABD’nin Karayipler’deki sevkiyatı tansiyonu artırıyor

ABD, Karayipler’de Venezuela kıyılarına yakın sulara sekiz füze donanımlı savaş gemisi ve bir nükleer denizaltı sevk etti. Washington, bu operasyonun uyuşturucu kaçakçılığıyla mücadele amaçlı olduğunu savunsa da bölgesel kaygılar artıyor.

Operasyonların odağı, doğrudan Venezüella Devlet Başkanı Nicolás Maduro ve hükümetine kaymış durumda. Maduro, Trump yönetimi döneminde uluslararası uyuşturucu kaçakçılığı iddialarıyla bağlantılı olarak 50 milyon dolarlık ödülle arananlar listesinde yer alıyor. ABD’nin açıklamasına göre, Salı günü Venezüella’dan ABD’ye uyuşturucu taşıyan bir gemi imha edildi ve 11 şüpheli öldü. Ancak operasyonun kanıtları henüz kamuoyuyla paylaşılmadı.

ABD Savunma Bakanlığı, Venezüella güçlerinin bir ABD destroyerinin üzerinde iki savaş uçağı uçurduğunu açıklayarak bu hareketi “provokatif” olarak nitelendirdi. Beyaz Saray, cevaben Porto Riko’ya on adet F-35 savaş uçağı konuşlandırdı. Yetkililer, uçakların bölgedeki anti-çete operasyonlarını destekleyeceğini belirtirken, görev süresi ve kapsamına dair net bilgi vermedi.

Brezilya’nın tarafsızlık stratejisi

Brezilya hükümeti, sınırda yürütülen askerî faaliyetlerin savunma amaçlı olduğunu ve herhangi bir çatışmaya taraf olmayacağını belirtiyor. Bakan Múcio, “Umarız bu durum geçer. Elbette kendi sebepleri vardır” diyerek, Brasília’nın Washington ve Caracas arasında gelişebilecek bir çatışmadan kendini uzak tutma çabasını vurguladı.

Uzmanlar, Brezilya’nın kuzey sınırındaki önlemlerin bölgesel istikrar açısından kritik olduğunu belirtiyor. Latin Amerika’da artan kaygılar, ABD-Venezuela geriliminin komşu ülkeler üzerindeki etkilerini artırabilir. Olası riskler arasında sınırın bir “sıcak nokta” haline gelmesi bulunurken, Brezilya tarafsız ve gözlem odaklı bir strateji izliyor.

İki ülke tarihte birçok kez karşı karşıya geldi

Brezilya ve Venezuela tarih boyunca bazı dönemlerde gerginlik yaşamış olsa da bu gerginlikler genellikle sınır anlaşmazlıkları ve politik farklılıklar üzerinden şekillenmiş, nadiren silahlı çatışmaya dönüşmüştür.

Guyana ve Amazon bölgesindeki sınır çizgilerinin belirsizliği, 19. yüzyıl sonları ve 20. yüzyıl başlarında iki ülke arasında tartışmalara yol açmıştır. 1990’lı yıllarda ise sınır bölgelerinde artan uyuşturucu kaçakçılığı ve illegal madencilik faaliyetleri, diplomatik gerilimlerin tekrar gündeme gelmesine sebep olmuştur.

Politik alanda da zaman zaman sürtüşmeler yaşanmıştır. Hugo Chávez’in 1999-2013 yılları arasındaki dönemde Latin Amerika’da izlediği daha agresif ve ABD karşıtı dış politika, Brezilya gibi bölge ülkeleriyle diplomatik gerginliklere yol açmıştır. Bu gerginlikler çoğunlukla sözlü uyarılar ve diplomatik açıklamalarla sınırlı kalmıştır.

Nicolas Maduro döneminde ise Venezuela’daki siyasi ve ekonomik kriz, Brezilya sınır bölgelerinde göç ve güvenlik sorunlarını artırmış, özellikle Roraima ve Amazonas eyaletlerinde milyonlarca Venezuelalı mülteci akını yerel yönetimler ve federal hükümet için önemli bir sorun hâline gelmiştir.

Askerî açıdan bakıldığında, Brezilya ve Venezuela arasında doğrudan bir savaş veya büyük silahlı çatışma yaşanmamıştır. Sınırlı askerî tatbikatlar ve sınır devriyeleri genellikle sınır güvenliği, uyuşturucu kaçakçılığı ve kaçak göç gibi konularla bağlantılı olarak yürütülmüştür. Bu nedenle, tarihsel olarak iki ülke arasındaki gerilimler diplomatik ve sınır temelli kalmıştır.

Günümüzdeki ABD-Venezuela gerilimi ise, Brezilya’nın doğrudan taraf olmadığı bir bölgesel risk unsuru olarak görülmektedir. Çünkü 2024 Venezuela seçimleri, Nicolás Maduro'nun tartışmalı zaferiyle damgasını vurmuş ve Venezuela-Brezilya ilişkilerini de önemli ölçüde germiştir.

Aynı yıl Venezuela, Brezilya'daki büyükelçisini seçimlere dair iddia edilen "müdahaleci" açıklamalar nedeniyle geri çağırmış ve Brezilya, Venezuela'nın tavrına karşılık vermiştir. Diplomatik anlaşmazlık, Brezilya'nın Venezuela'nın BRICS'e katılma teklifini engellemesiyle bölgesel dinamikleri etkilemiş ve iki ülke arasındaki ilişkilerde artan gerginliği gözler önüne sermiştir.