İran'ın geçici dinli lideri Ali Riza Arafi kimdir?

İran devlet televizyonu, dini lider Ali Hamaney’in cumartesi sabahı düzenlenen İsrail-ABD ortak hava saldırısında hayatını kaybettiğini açıkladı. Bu gelişmenin ardından ülkede anayasal halefiyet mekanizması işletildi.

Düzenin Yararını Teşhis Konseyi Sözcüsü Muhsin Dehnavi, yaptığı açıklamada Anayasa’nın 111’inci maddesi gereğince Geçici Liderlik Konseyi’nde Anayasa Koruyucular Konseyi’nden bir fakihin yer almasının zorunlu olduğunu belirterek, bu görev için Ali Rıza Arafi’nin seçildiğini bildirdi.

Dehnavi, liderlik makamında boşluk oluşmaması için sürecin kesintisiz şekilde yürütüleceğini vurguladı ve Uzmanlar Meclisi’nin en kısa sürede toplanarak kalıcı lideri belirleyeceğini ifade etti.

Anayasa’nın 111’inci maddesi ne öngörüyor?

İran Anayasası’na göre liderin ölümü, istifası ya da görevden alınması halinde Uzmanlar Meclisi yeni lideri seçmekle yükümlü. Bu süreçte devletin en üst makamında boşluk yaşanmaması için Cumhurbaşkanı, Yargı Erki Başkanı ve Anayasa Koruyucular Konseyi’nden bir fakihten oluşan üçlü Geçici Liderlik Konseyi yetkileri devralıyor.

Yeni lider belirlenene kadar konsey, Velâyet-i Fakih makamına ait anayasal yetkileri kolektif biçimde kullanıyor.

Ali Rıza Arafi kimdir?

1959 yılında Yezd vilayetinin Meybod kentinde doğan Ali Rıza Arafi, İranlı bir din adamı ve siyasetçi. 2019’dan bu yana Anayasayı Koruyucular Konseyi üyesi olan Arafi, 2022’den itibaren Uzmanlar Meclisi’nde görev yapıyor.

Arafi, 2016’dan bu yana İran’daki medrese sisteminin başkanlığını yürütüyor ve 2015’ten beri Kum kentinde cuma imamlığı yapıyor. Ayrıca 2008-2018 yılları arasında El-Mustafa Uluslararası Üniversitesi’nin rektörlüğünü üstlendi.

Babası Muhammed İbrahim el-Arafi’nin, devrim lideri Ruhullah Humeyni’nin yakın çevresinde yer aldığı biliniyor. Kum’da hem klasik eğitim hem de medrese eğitimi alan Arafi; Arapça ve İngilizce öğrenmiş, matematik ve felsefe alanlarında da eğitim görmüştür.

Arafi, 2009-2018 yılları arasında “Şii İslam’ı ve İslam Cumhuriyeti ideolojisini yaymak” amacıyla kurulan El-Mustafa Enstitüsü’nün başında bulundu. Bu dönemde milyonlarca kişinin Şiiliğe geçtiğini öne süren açıklamaları bazı uzmanlar tarafından gerçekçi bulunmadı.

Arafi, Uzmanlar Meclisi üyeliğine giden süreçte yazılı sınava katılmamasına rağmen, seçim mevzuatındaki bir madde kapsamında adaylığı onaylanarak Meclis’e girdi. Bu düzenleme, nihai olarak en yüksek liderin takdir yetkisini kullanabilmesine olanak tanıyor.

Hamaney’in ölümünün ardından oluşturulan Geçici Liderlik Konseyi’nde Arafi; Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ve Yargı Erki Başkanı Gulam Hüseyin Muhsini Ejei ile birlikte görev yapacak. Yeni lider seçilene kadar üçlü konsey, ülkenin en üst dini ve siyasi makamının yetkilerini ortaklaşa kullanacak.