ABD-İran müzakereleri başladı: Masada uranyum ve yaptırımlar var

İran ile ABD arasındaki nükleer müzakereler, Haziran 2025’te İsrail ve ABD’nin İran’a yönelik saldırıları nedeniyle kesintiye uğrayan diplomatik sürecin ardından Umman’ın başkenti Maskat’ta yeniden başlatıldı. Umman Dışişleri Bakanı Bedr bin Hamed el-Busaidi’nin ev sahipliğinde gerçekleştirilen görüşmelere, İran adına Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi başkanlık ederken, ABD’yi ise Başkan Donald Trump’ın Orta Doğu Özel Temsilcisi Steve Witkoff temsil ediyor.

Temel kriz başlığı: Uranyum zenginleştirme

Taraflar arasındaki görüşmelerin ana gündem maddeleri arasında uranyum zenginleştirme faaliyetleri ve İran’daki yüksek düzeyli zenginleştirilmiş uranyumun ülke dışına çıkarılması yer alıyor. İran, nükleer programını atom bombası üretimini engelleyecek sınırlamalarla sürdürmek karşılığında yaptırımların kaldırılmasını talep ediyor. ABD ise İran’ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini tamamen durdurmasını ve yüksek düzeyli uranyumun İran dışına çıkarılmasını istiyor.

ABD tarafı ayrıca İran’ın füze programı ile bölgedeki silahlı gruplara verdiği desteğin de müzakere masasına taşınmasını isterken, İran bu konuların nükleer program dışında olduğunu ve masaya getirilmesini kabul etmeyeceğini defalarca yineledi.

Arakçi: “Eşitlik ve karşılıklı çıkar zorunluluktur”

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, “İran, diplomasiyi açık gözlerle ve geçen yılın sağlam hafızasıyla karşılıyor. Eşit konumlar, karşılıklı saygı ve karşılıklı çıkar söylemden ibaret değildir. Bunlar birer zorunluluktur ve kalıcı bir anlaşmanın temel dayanaklarını oluşturur” ifadelerini kullandı.

Arakçi, müzakereler öncesinde Ummanlı mevkidaşı Bedir el-Busaidi ile bir araya geldi. Görüşmede, İran ile ABD arasındaki müzakerelerin ilerleyişi ve İran tarafının müzakere başlıklarına ilişkin talepleri ele alındı. Arakçi, ülkesinin egemenliğini ve ulusal güvenliğini her türlü “aşırı talep ve maceracı girişime” karşı savunmaya hazır olduklarını vurguladı.

Diplomasiye dönüş: Türkiye’nin rolü

Haziran 2025’te İsrail ve ABD’nin saldırılarıyla kesintiye uğrayan diplomatik sürecin ardından, başta Türkiye olmak üzere bölge ülkelerinin çabalarıyla müzakerelerin yeniden başlatılması sağlandı. İran ve ABD, 12 gün süren savaşın ardından yeniden müzakere masasına oturdu.

Geçmiş görüşmeler ve çöküş süreci

Geçtiğimiz yıl nisan ayında başlayan ve Umman ile İtalya’da sürdürülen görüşmelerde taraflar bir anlaşmaya yaklaşmıştı. Ancak üçüncü turun ardından İsrail’in İran’a yönelik saldırıları başlamış, bu durum 12 gün süren bir savaşa ve ABD’nin “Gece Yarısı Çekici” adlı müdahalesine neden olmuştu. Bu gelişmeler diplomasi sürecini sekteye uğratarak müzakereleri sona erdirmişti.