ABD Donanmasının denizaltı filosunda bakım krizi

ABD Donanmasının nükleer saldırı denizaltı filosunda yıllardır devam eden bakım ve tersane kapasitesi sorunlarının operasyonel hazırlığı ciddi ölçüde etkilediği ortaya çıktı.

ABD Hükümet Hesap Verebilirlik Ofisinin (GAO) 27 Ağustos'ta yayımladığı rapora göre Donanma, son 10 yılda bakım gecikmeleri ve aktif durumdaki denizaltıların atıl beklemesi nedeniyle 15 bin günden fazla, başka bir ifadeyle 41 yılı aşan operasyon süresini kaybetti. GAO, gerekli önlemlerin alınmaması halinde 2030'a kadar hizmet dışına çıkarılacak 15 adet saldırı denizaltısının atıl bekleme maliyetinin 3,1 milyar doları aşabileceği uyarısında bulundu.

Bakımların yalnızca yüzde 11'i zamanında tamamlandı

GAO'nun 2016-2025 mali yıllarına ilişkin verileri, ABD Donanmasının saldırı denizaltılarında uzun süredir devam eden bakım darboğazının boyutunu ortaya koydu.

Rapora göre bu dönemde kamu tersanelerindeki saldırı denizaltısı depo seviyesi bakımlarının yalnızca yaklaşık yüzde 11'i zamanında tamamlanabildi. 2016-2020 döneminde 3 bin 40 gün olan bakım gecikmesi, 2021-2025 döneminde 3 bin 454 güne yükseldi.

Aynı zamanda ortalama kapsamlı bakım süresi 744 günden 809 güne çıktı. GAO, özellikle kamuya ait tersanelerin sınırlı kapasitesinin hem aktif denizaltıların bakım programlarını hem de hizmet dışına çıkarılacak teknelerin işlemlerini aksattığını belirtti.

15 bin günden fazla operasyon süresi kaybedildi

GAO'nun hesaplamasına göre 2016-2025 döneminde saldırı denizaltıları 8 bin 906 gün aktif atıl durumda kaldı. Buna 6 bin 494 günlük depo seviyesi bakım gecikmesi eklendiğinde, operasyonel filoda kaybedilen süre 15 bin 400 güne, yani yaklaşık 42 yıla ulaşıyor.

Raporda bu gecikmeler nedeniyle mürettebatı bulunan ancak operasyonel kabiliyet sağlayamayan denizaltılar için yaklaşık 3,4 milyar dolar harcandığı hesaplandı.

Hizmet dışına çıkarılmayı bekleyen denizaltıların 3 bin 287 günlük ilave atıl süresi de hesaba katıldığında, 2016-2025 dönemindeki bakım gecikmeleri ve farklı atıl bekleme kategorilerinin toplamı 18 bin 687 gün ve yaklaşık 4,17 milyar dolarlık maliyet oluşturdu.

USS Pasadena yaklaşık dört yıl tersane bekleyecek

Raporda sorunun boyutunu göstermek için Los Angeles sınıfı USS Pasadena (SSN-752) örnek olarak gösterildi.

USS Pasadena, 1 Ocak 2025'te aktif olmayan bekleme durumuna geçti. Denizaltının dalış sertifikasının süresinin dolması nedeniyle normal operasyonlarda kullanılması mümkün değil. Buna rağmen nükleer reaktörünün güvenli şekilde işletilmesi ve geminin korunması için mürettebat bulundurulmaya devam ediliyor.

GAO'nun güncel raporuna göre Pasadena'nın tersane kapasitesi yetersizliği nedeniyle 15 Kasım 2028'e kadar Norfolk Donanma Tersanesi'ne alınması beklenmiyor. Böylece denizaltının hizmet dışına çıkarma işlemlerine başlayabilmek için 1.414 gün, yani yaklaşık dört yıl beklemesi öngörülüyor.

USS Pasaden

Buradaki tersane bilgisi özellikle önem taşıyor. Haberin ilk versiyonlarında Pasadena'nın Puget Sound Donanma Tersanesi'nde hizmet dışına çıkarılacağı bilgisi yer alsa da bu, GAO raporundaki bir hatadan kaynaklandı. Düzeltilmiş GAO raporunda doğru tesis Norfolk Donanma Tersanesi olarak belirtiliyor.

Donanma, bekleme döneminde Pasadena'yı mürettebat eğitimi için kullanarak tekneden yararlanmaya çalışıyor. Ancak GAO, yaklaşık dört yıllık bu bekleme süresinin işletme ve destek maliyetinin 300 milyon doları aşacağını hesaplıyor.

15 denizaltı için 3,1 milyar dolarlık risk

Sorunun önümüzdeki yıllarda daha da büyüyebileceğine dikkat çeken GAO, önlem alınmaması durumunda 2026-2030 mali yılları arasında 15 saldırı denizaltısının aktif olmayan bekleme durumuna gireceğini öngörüyor.

Bu denizaltıların hizmet dışına çıkarılmadan önce tersane kapasitesi beklemesi halinde toplam atıl sürenin 14 bin günü aşabileceği, işletme ve destek maliyetinin ise yaklaşık 3,1 milyar dolara ulaşabileceği hesaplanıyor.

Sorunun temelinde nükleer denizaltıların hizmet dışına çıkarılma yönteminin de önemli bir payı bulunuyor. Denizaltının nükleer reaktöründeki yakıtın boşaltılması için kamu tersanesindeki kuru havuza alınması gerekiyor. Kuru havuz kapasitesinin yetersiz kalması durumunda operasyonel ömrünü tamamlayan denizaltı, görev yapamamasına rağmen mürettebatıyla birlikte iskelede bekliyor.

Los Angeles sınıfında 3,3 milyar dolarlık maliyet

GAO'nun verilerine göre 2016-2025 dönemindeki bakım gecikmeleri ve atıl beklemelerin Los Angeles sınıfı saldırı denizaltılarına maliyeti yaklaşık 3,3 milyar dolar oldu.

Virginia sınıfında ise aynı dönemde yaklaşık 835 milyon dolarlık maliyet hesaplandı. GAO'nun kullandığı ortalama günlük işletme ve destek maliyeti Los Angeles sınıfında 219 bin 700 dolar, Virginia sınıfında ise 237 bin 80 dolar seviyesinde bulunuyor.

USS Boise için 1,6 milyar dolar harcandı ancak hizmet dışına çıkarılıyor

GAO raporu, ABD Donanmasının USS Boise (SSN-764) için aldığı tartışmalı kararın ardından geldi. Los Angeles sınıfı saldırı denizaltısının yeniden operasyonel hale getirilmesi amacıyla yürütülen uzun süreli bakım ve onarım çalışmalarına yaklaşık 1,6 milyar dolar harcandı. Buna rağmen Donanma, Nisan 2026'da USS Boise'nin yeniden uzun süreli operasyonel hizmete döndürülmesi yerine hizmet dışına çıkarılmasına karar verdi.

USS Boise

USS Boise vakası, ABD Donanmasının tersane kapasitesi ve denizaltı bakım programlarında yaşadığı sorunların en dikkat çekici örneklerinden biri haline geldi.

GAO'dan Donanmaya iki temel tavsiye

GAO, kamuya açık raporunda ABD Donanmasına iki temel tavsiyede bulundu. Bunlardan ilki, saldırı denizaltılarının hizmet dışına çıkarılmasında kuru havuz dışında nükleer yakıtın boşaltılması gibi alternatif yöntemlerin kapsamlı şekilde değerlendirilmesi. Diğer tavsiye ise hizmet dışına çıkarılacak denizaltıların atıl bekleme süresini azaltacak ayrıntılı bir plan hazırlanması ve uygulanması.

Mürettebat sayısının daha erken azaltılması da maliyetlerin düşürülmesi için değerlendirilen seçenekler arasında bulunuyor. GAO, Kasım 2025 itibarıyla azaltılmış mürettebat uygulamasına yalnızca iki saldırı denizaltısının dahil edildiğini belirtti.

Kurum ayrıca kamuya açıklanmayan ve Savunma Bakanlığı tarafından hassas veya gizli kabul edilen ilave tavsiyelerde bulundu. Donanma, kamuya açık tavsiyeleri sözlü olarak kabul etti ancak rapora yazılı görüş sunmadı.